مراحل و نحوة تعیین نیاز آبی گیاهان زراعی:

مراحل و نحوة تعیین نیاز آبی گیاهان زراعی:

انتخاب روشی مناسب برای محاسبه نیاز آبی و تنظیم برنامه آبیاری مزارع نقش مؤثری را در نحوه استفاده بهینه از منابع آب ایفا می کند به طوریکه به کمک اینگونه یافته های علمی و عملی و تحقیقاتی می توان باعث بهره برداری از منابع آب و خاک و نیروی انسانی و صرفه جویی در هزینه های اقتصادی و نهایتاً بهبود راندمان آبیاری و کاهش تلفات آب شود.

در صورت عدم توجه به مسأله نیاز آبی گیاهان بعد از اجرای طرح آبیاری با مشکلاتی از قبیل کمبود آب برای زمینهای زیر کشت و یا وجود آب مازاد به مصرف گیاهان زراعی روبرو خواهیم شد که بایستی به نحوی این معضلها را برطرف کرد. به طور کلی نیاز آبی گیاهان بر اساس فاکتورهایی همچون درجه حرارت تخمین زده می شود. که روشهای محاسبه این میزان عبارتند از: روش جانسون ـ روش بلانی کریدل (اصلاح شده و اصلاح نشده) ـ روش هارگریوز ـ روش پنمن و روش طشت تبخیر ونیز روشهای ترکیبی دیگر.

روش تخمین نیاز آبی گیاهان به روش طشت تبخیر:

طشت تبخیر با مشخصاتی که ذکر می شود تقریباً در اکثر ایستگاه های هواشناسی کشور نصب می شود و از جمله وسایلی است که مقدار تبخیر را بر حسب میلیمتر در روز اندازه گیری می نماید نوع طشت تبخیر استاندارد بین المللی کلاسA استفاده می شود که دارای قطر 99/1 متر و عمق 254 میلیمتر بوده که روی یک سکوی چوبی بالای سطح زمین قرار می گیرد.

رابطه بین تبخیر از طشت به عنوان  و تبخیر و تعرق گیاه مرجع بصورت مقابل است:                                                                                

 ضریب طشت بوده که تابعی از نوع طشت، محل نصب، متوسط رطبت نسبی mean و مسیری که باد ازروی طشت عبور می کند که بین 5/0 تا 8/0 در نظر گرفته می شود. که ما با توجه به رطوبت نسبی mean بین 40 تا 70 درصد و سرعت باد بین 175 تا 425 کیلومتر در روز این مقدار را برابر با 8/0 در نظر گرفته ایم.

 

محاسبه ضریب گیاهی kc :

کارشناسان fao برای تعیین ضرایب گیاهی روش خاصی را پیشنهاد نموده اند که چون مورد قبول اکثر متخصصان می باشد به ذکر آن می پردازیم. در این روش برای دوره رویش گیاه منحنی تغییرات ضرایب گیاهی رسم می شود تا در هر مرحله از رشد ضریب متناسب با همان مرحله اعمال شود. در این روش فرض شده است که ضریب گیاهی از ابتدای رشد گیاه تا مرحله برداشت آن متغیر است هر چند این تغییرات خطی نیست و کل دوره رویش به 4 بخش تقسیم شده است که در هر قسمت تغییرات ضریب گیاهی بصورت یک خط مشخص می شود. بنابراین اولین قدم این است که دوره رشد گیاه را به 4 بخش تقسیم می کنیم. اساس این تقسیم بندی به شرح زیر است:

الف) مرحله ابتدایی رشد: یعنی از زمان کاشت تا هنگامی که گیاه 10درصد سطح زمین را بپوشاند.

ب) مرحله توسعه گیاه: از انتهای مرحله ابتدایی تا زمانی که گیاه به حداکثر رشد رسیده و حدود 70تا80درصد سطح زمین را دربر گیرد.

ج) مرحله میانی: از انتهای مرحله توسعه تا زمانی که گیاه شروع به رسیدن می کند مثلاً برگها زرد می شود یا می ریزد.

د) مرحله نهایی از انتهای مرحله میانی تا مرحله برداشت محصول.

مراحل مختلف رشد برای نیشکر به شرح جدول زیر می باشد:

دوره رشد

تعداد روزها

تاریخ

مرحله ابتدایی In

30

10آبان لغایت10آذر

مرحله توسعه De

55

11آذر لغایت5بهمن

مرحله میانی Mid

184

6بهمن لغایت5مرداد

       مرحله نهایی Lt

97

6مرداد لغایت10آبان

 

ضریب گیاهی در مراحل مختلف رشد با توجه به ماههای مختلف در سال را تون برای گیاه نیشکر در کشت و صنعت کارون

KC

Stage

Month     Des         

0.40

Init

       2           آبان

0.40

Init

       3

0.46

Init

        1         آذر

0.59

Deve

       2

0.72

Deve

        3

0.85

Deve

        1         دی

0.98

Deve

        2

1.09

Deve

       3

1.15

De/Mi

       1          بهمن

1.15

Mid

       2

1.15

Mid

       3

1.15

Mid

       1          اسفند

1.15

Mid

       2

1.15

Mid

       3

1.15

Mid

       1          فروردین

1.15

Mid

       2

1.15

Mid

       3

1.15

Mid

       1           اردیبهشت

1.15

Mid

       2

1.15

Mid

        3

1.15

Mid

       1           خرداد

1.15

Mid

       2 

1.15

Mid

       3

1.15

Mid

       1           تیر

1.15

Mid

       2

1.15

Mid

        3

1.14

Mi/Lt

        1           مرداد

1.11

Late

        2

1.06

Late

        3

1.00

Late

        1           شهریور

0.94

Late

        2

0.89

Late

        3

0.84

Late

        1           مهر

0.79

Late

        2

0.73

Late

        3

0.68

Late

        1            آبان

                                       

                                             

                                                                                             

 

منحنی فراوانی ضریب گیاهی:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

      Kc  =  آبان    آبان در انتهای دوره رشد

                                                                                        آبان

10 روز اول آذر در مرحله ابتدایی و 20 روز بعد در مرحله توسعه است.

                                                       30 آذر

                                                    آذر

              دی 30دی

5روز اول بهمن در مرحله توسعه است و بقیه در مرحله میانی

                                                بهمن    مرداد  31مرداد                                                                                                             31شهریور              شهریور

                 مهر     30مهر

15/1 = Kc  اسفند  = Kc تیر   = Kc  خرداد    = Kc اردیبهشت   = Kc  فروردین

 

 

 

 

 

حال تبخیر و تعرق را در هر ماه برای گیاه نیشکر را که از فرمول مقابل محاسبه می شود بدست می آوریم:                                                            

Etc mm

تعدادروزها

ETc

Kc

 

Month

60

30

1.99

0.68

2.94

آبان

18

30

0.61

0.5

1.21

آذر

29

30

0.96

0.81

1.19

دی

54

30

1.8

1.13

1.60

بهمن

84

30

2.82

1.15

2.45

اسفند

138

31

4.45

1.15

3.87

فروردین

252

31

8.14

1.15

7.08

اردیبهشت

341

31

11

1.15

9.57

خرداد

360

31

11.60

1.15

10.09

تیر

350

31

11.28

1.14

9.90

مرداد

282

31

9.12

1.10

8.27

شهریور

155

30

5.18

1.04

4.98

مهر

 

ماه تیر به عنوان ماه بحرانی با تبخیر و تعرقی برابر با  انتخاب می شود و هیدرومدول را با توجه به این میزان تبخیر بدست می آوریم.

 

 

 

تعیین هیدرومدول برای طراحی کانال های آبیاری:

میزان آب مورد نیاز کشت در هر هکتار در واحد زمان را هیدرومدول آبیاری می گویند. تعیین هیدرومدول آبیاری یکی از فاکتورهای مهم جهت طراحی کانالهای آبیاری است با استفاده از هیدرومدول می توان ظرفیت کانالهای آب آب آور در مزارع و شبکه های آبیاری را تعیین نمود. عدم دقت در برآورد و محاسبه این فاکتور باعث ایجاد خسارت های سنگین به تأسیسات آبیاری و به خصوص کانالها است زیرا محاسبه کمتر از میزان واقعی آن باعث کمبود آب در اراضی آبخور کانال و نهایتاً پایین آمدن عملکرد محصولات کاشته شده در اراضی می شود. به عکس محاسبه بیش از مقدار واقعی هیدرومدول باعث تلف شدن مقادیر زیادی از آب تأمین شده و پایین آمدن راندمان آبیاری می گردد. و هزینه های ساخت کانال ها را بالا می برد لذا لازم است هیدرومدول با دقت کافی تعیین شود که با توجه به میزان تبخیر و تعرق ماکزیمم که در تیر ماه است و برابر  و360میلیمتر در ماه است.

و همچنین با در نظر گرفتن راندمان کل 50درصد هیدرومدول را تعیین کرده ایم :

                                     

برای طراحی کانال ها باید هیدرومدول رادر سطح زیر کشت هر کانال ضرب کنیم تا میزان دبی لازم را برای هر کانال بدست بیاوریم که ما با توجه به هیدرومدولی که شبکه برای طراحی کانالها استفاده کرده است این کار را انجام می دهیم:

           3lit/s/ha                                               = هیدرومدول شبکه آبیاری گتوند

1ـ کانال نبی به عنوان کانال درجه 1 : سطح زیر کشت= 5443ha

                                                                                

2ـ کانال  به عنوان کانال درجه 2: سطح زیر کشت = 1631ha

                                                                               

3ـ کانال  به عنوان کانال درجه 3: سطح زیر کشت 330ha

                                                                                 

 

 

  
نویسنده : KARIM ; ساعت ۱٠:۱٩ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٢۳ امرداد ،۱۳٩٠
تگ ها :